Κ. ΦΟΥΕΝΤΕΣ - Η θέληση και η τύχη

Θηρεύοντας τον τύπο.....βιβλιοπαρουσίαση της ΚΑΤΕΡΙΝΑΣ ΣΧΙΝΑ

ΚΑΡΛΟΣ ΦΟΥΕΝΤΕΣ
Η θέληση και η τύχη
Μετ.Μαργαρίτα Μπονάτσου
εκδ. Καστανιώτη, σελ. 487

Στοχασμός πάνω στην ιστορία, αναζωογονητική επίκληση αρχαίων μύθων, αποτύπωση του κοινωνικού χάους στο σύγχρονο Μεξικό - πάνω απ' όλα όμως ένας διάλογος με τους νεκρούς είναι το τελευταίο μυθιστόρημα του Κάρλος Φουέντες. Ο κεντρικός αφηγητής είναι ένα κομμένο κεφάλι: πελεκημένο από τη ματσέτα μιας ανελέητης συμμορίας, ασώματο αλλά λαλίστατο, ανήκει στον 27χρονο Χοσουέ Ναδάλ, συμβολίζει το πεπρωμένο όλων όσοι δολοφονούνται στο Μεξικό από τα καρτέλ των ναρκωτικών και τις διμοιρίες θανάτου και έχει αριθμό: είναι το χιλιοστό μέχρι στιγμής κομμένο κεφάλι σε μια χώρα βουτηγμένη στη διαφθορά και τη βία, μια χώρα με χίλια πρόσωπα όπου τίποτα δεν είναι αυτό που φαίνεται, το φανταστικό και το πραγματικό αλληλοπεριχωρούνται, το παρελθόν και το παρόν μπλέκονται αξεδιάλυτα, δίχως όμως το πρώτο να διδάσκει και δίχως το δεύτερο να υπόσχεται.

Σπειροειδής πλοκή

Είναι ένα βιβλίο με σπειροειδή πλοκή που απλώνεται ακανόνιστα και κουλουριάζεται περί τον εαυτό της μια παιγνιώδης αναθεώρηση της ιδέας ενός μυθιστορήματος που ανταγωνίζεται την ιστορία. «Η ηθική και λογοτεχνική ταυτότητα ενός μυθιστορήματος βρίσκεται στην ημιτελή μορφή του, στο γεγονός ότι παραμένει αέναα ανοιχτό», έχει πει κάποτε ο Φουέντες και αυτό ακριβώς είναι η θέληση και η τύχη: κωμωδία, σάτιρα, αλληγορία και ταυτόχρονα λαμπρός πολιτικός σχολιασμός, τούτο το βιβλίο, πολυφωνικό και πολυπλόκαμο, θέτει το αέναα εκκρεμές ζήτημα της θέλησης για δύναμη και δεν κλείνει, γιατί ένα τέτοιο ερώτημα δεν μπορεί ποτέ να απαντηθεί οριστικά.

Ο ήρωας αφηγείται μετά θάνατον την ιστορία του: τη φιλία του με έναν προικισμένο συμμαθητή του, τον Χερικό, τη θερμή τους συμμαχία, την κοινή ενηλικίωση, την αναπόφευκτη απομάκρυνσή τους, καθώς οι δυο τους θα ενσαρκώσουν διαφορετικές θέσεις κοινωνικής δράσης, υπηρετώντας όμως αμφότεροι τους δύο πόλους της εξουσίας στο Μεξικό, την πολιτική και την οικονομία. Γύρω από το ζεύγος των πρωταγωνιστών ο Φουέντες κινεί δεκάδες πρόσωπα πραγματικά και μυθικά, μερικά έως και αναγνωρίσιμα, και συνυφαίνει την καταιγιστική πλοκή με αναφορές στη Βίβλο, την αρχαία ελληνική μυθολογία, την επαναστατική προϊστορία του Μεξικού, τη δυτική φιλοσοφία (Αυγουστίνος, Σπινόζα, Νίτσε) και τον πολιτικό στοχασμό (Μακιαβέλι).

Αγωνία

Σαν μαύρο νήμα διαπερνάει το μυθιστόρημα η αγωνία του συγγραφέα για τη σύγχρονη εξαχρείωση και το άδηλο, όσο και απειλητικό μέλλον του Μεξικού. «Το μεγάλο δράμα του Μεξικού», λέει λίγο πριν από το τέλος ο Δον Αντόνιο Σανχινές, ο πανούργος πολιτικός μεσάζων και μέντορας των δύο φίλων, «είναι ότι το έγκλημα έχει αντικαταστήσει το κράτος. Το κράτος, ξεχαρβαλωμένο από τη δημοκρατία, παραχωρεί την εξουσία του στο έγκλημα, που βρίσκεται υπό την αιγίδα της δημοκρατίας».

Βακιρτζής Γεώργιος

Η Σχολή των Αθηνών Νο 2, 1974

Επισκέφθηκα τη γλυπτοθήκη στο Γουδί κι αυτό που μου έκανε τη μεγαλύτερη εντύπωση είναι ένας πίνακας του Βακιρτζή με τίτλο Η Σχολή των Αθηνών Νο 2. Η ειρωνεία και η ελεύθερη διασκευή, μια  σουρεαλιστική διαχρονικότητα. Και μόνο γι΄ αυτό άξιζε η επίσκεψη.

Και σαφώς το πρωτότυπο έργο του Ραφαήλ.

Βακιρτζής Γεώργιος (1923 Μυτιλήνη - 1988 Αθήνα)

Καλλιτέχνης ανθρωποκεντρικός, ο Βακιρτζής χρησιμοποιεί στοιχεία από την τέχνη της γιγαντοαφίσας, της λαϊκής ζωγραφικής αλλά και της εξπρεσιονιστικής γραφής, που συνδυάζει με φόντο μεγάλες κλασικές συνθέσεις του παρελθόντος, για να αποτυπώσει με ένα προσωπικό ύφος τους προβληματισμούς του σχετικά με τα ιστορικά και πολιτικά βιώματα της ελληνικής κοινωνίας.

 

 Μίλλυ από "Το ημερολόγιο της Άννας Φρανκ", 1959

 

 

 Η απελευθέρωση των Ελλήνων 1944-45, 1977

 

 

 Οδόφραγμα Νο 7, 1977

Δάφνη Γκίνες

Αυτό που με εντυπωσίασε από την έκθεση του Ντεγκά στο μουσείο Ηρακλειδών ήταν η φιληδονία και η φιλαρέσκεια που απέπνεαν οι γυναικείες φιγούρες.

Γράφει και Κική Δημουλά (από την ποιητική της συλλογή ΤΑ ΕΥΡΕΤΡΑ):

ΜΑΓΙΚΗ ΕΙΚΩΝ

Σαν κράνος αγνοούμενου

αιθεροβάμονα πολεμιστή

σ΄ ενέδρα μαύρου σύννεφου

κατρακυλισμένο

υπερυψούται του φωτός του

απόψε το φεγγάρι.

Όλα αυτά μου έφεραν στο μυαλό τη Δάφνη Γκίνες.

Μια γυναίκα εκκεντρική, μια γυναίκα που όλα γύρω της υπακούν στη μόδα

Η γυναικεία φιλαρέσκεια στο πρόσωπο και το κορμί της.

Μου άρεσαν!

• Το είδα κάπου γραμμένο και το μεταφέρω:

Τα όριά σου προσδιορίζονται

από το τι πιστεύεις 

ότι είναι κατορθωτό.

Άλλαξε την πεποίθηση

και θα εξαφανίσεις 

κάθε όριο.

• Και κάτι ωραίο και για τους γονείς:

«Ακου, Μαρία: δεν έχω ιδέα πώς να σε μεγαλώσω. Ούτε εγώ ούτε κανένας γονιός πρέπει να παίζει τον παντογνώστη και να ασκεί βίαιη εξουσία στα παιδιά του και ο λόγος του να είναι νόμος. Τέρμα. Λοιπόν, είσαι ν’ ανακαλύψουμε μαζί, να μάθουμε κι οι δυο μας από μόνοι μας χωρίς παιδοψυχολόγους, παιδαγωγούς κι άλλους τέτοιους, με μόνο οδηγό το σεβασμό, την κατανόηση, την αγάπη που νιώθουμε, είσαι να μάθουμε μαζί πώς μεγαλώνουν τα παιδιά; Οι άνθρωποι; Είσαι;».

Πλανόδιον τεύχ. 51

Επειδή δε θεωρώ το διήγημα σαν το φτωχό συγγενή του μυθιστορήματος, αλλά σαν ένα αυτόνομο λογοτεχνικό είδος, γι΄ αυτό και προτείνω το περιοδικό Πλανόδιον, τεύχος 51.

 

Επετειακό τεύχος των 25 χρόνων του περιοδικού που περιλαμβάνει  μικρά διηγήματα Ελλήνων συγγραφέων. Ο εκδότης Γιάννης Πατίλης εισάγει στο αφιέρωμα μ’ ένα κείμενο για το σύγχρονο διήγημα και τις ρίζες του.Τὸ πα­ρὸν τεῦ­χος πε­ρι­έ­χει 48 μι­κρὰ δι­η­γή­μα­τα, 19 ἀ­πὸ τὰ ὁ­ποῖ­α ἐ­πε­λέ­γη­σαν ἀ­πὸ τὸν Γιά­ννη Πα­τί­λη, τὴν Ἡ­ρὼ Νι­κο­πού­λου καὶ τὸν Βα­σί­λη Μα­νου­σά­κη, ἀ­πὸ ἕ­ναν εὐ­ρύ­τε­ρο κύ­κλο 381 δι­η­γη­μά­των νέ­ων καὶ ἀ­γνώ­στων ὡς ἐ­πὶ τὸ πλεῖ­στον συγ­γρα­φέ­ων ποὺ ὑ­πε­βλή­θη­σαν πρὸς κρί­ση στὸ πε­ρι­ο­δι­κό. Τὴν πα­ρου­σί­α­ση τοῦ ἀ­φι­ε­ρώ­μα­τος προ­λο­γί­ζει ὁ Γιά­ννης Πα­τί­λης μὲ τὸ κεί­με­νό του «Ἱ­στο­ρί­ες Μπον­ζά­ι. Σκέ­ψεις γιὰ τὸ σύγ­χρο­νο δι­ή­γη­μα καὶ τὶς ρί­ζες του», στὸ ὁ­ποῖ­ο δι­ε­ρευ­νᾶ­ται ἡ σχέ­ση τοῦ σύγ­χρο­νου σύν­το­μου δι­η­γή­μα­τος μὲ τὸν με­γά­λο ἀ­με­ρι­κα­νὸ πε­ζο­γρά­φο τοῦ 19ου αἰ­ώ­να Ἔν­τγκαρ Ἄλ­λαν Πό­ε καὶ ἐ­πι­χει­ρεῖ­ται ἡ κα­τα­νό­η­ση αὐ­τοῦ τοῦ λο­γο­τε­χνι­κοῦ ὑ­πο­εί­δους στὸ εὐ­ρύ­τε­ρο πλά­ι­σιο τῆς νε­ω­τε­ρι­κό­τη­τας ἀλ­λὰ καὶ τῆς σύγ­χρο­νης παγ­κο­σμι­ο­ποί­η­σης καὶ τοῦ και­νο­φα­νοῦς δι­α­δι­κτύ­ου.

Συγγραφείς του ενός βιβλίου

Είναι πολύ πιθανότερο ένας ποιητής να γίνει γνωστός και αναγνωρίσιμος σε νεαρή ηλικία παρά ένας μυθιστοριογράφος. Η ποίηση απαιτεί κυρίως ταλέντο, το μυθιστόρημα κυρίως μεθοδικότητα και ωρίμανση. Γι΄αυτό εξάλλου και το βραβείο νόμπελ απονέμεται για το σύνολο της συγγραφικής δραστηριότητας κάποιου. Παρόλα αυτά δεν λείπουν και περιπτώσεις συγγραφέων που μας έμειναν για ένα έργο τους, πιθανόν το πρώτο τους, που επισκίασε τα μεταγενέστερά τους.

Ο Τζόζεφ Χέλερ για το  μυθιστόρημα «Κατς 22»,

Ο  Κώστας Ταχτσής για το «Τρίτο Στεφάνι», 

Ο Αρης Αλεξάνδρου για  το «Κιβώτιο».

«Μερικές φορές», είπε ο Τζέιμς Μίλερ, «ένα βιβλίο σε γράφει αυτό αντί να το γράφεις εσύ. Κάτι σαν ευτυχής συγκυρία, ιδανικό εσωτερικό timing που ενδεχομένως να μην επαναληφθεί».

Bιβλιοπροτάσεις

Ο πρώτος κύκλος βιβλίων που προτείνω προέρχεται από το χώρο της σύγχρονης νεοελληνικής λογοτεχνίας.

ο παλαιστής και ο δερβίσης- ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ 

Ένα βιβλίο ερωτικό και μεθυστικό. Αρώματα της ανατολής, αλλά και βόλτες σε πόλεις της ευρύτερης περιοχής από την οποία κατάγεται ο συγγραφέας. Το σώμα και το πνεύμα. Η Ελλάδα και η Τουρκία. Ανατολή και Δύση. Ένα ερωτικό παιχνίδι και ένα βιβλίο που σου κλείνει σκανταλιάρικα το μάτι.

Κυριακή - ΑΛΕΞΗΣ ΣΤΑΜΑΤΗΣ

Ένα έργο εσωτερικής αναζήτησης που διαδραματίζεται μια Κυριακή εκλογών. Ένας ρεαλιστικός καμβάς  απαραίτητος για να πραγματοποιηθεί ένα ταξίδι αυτογνωσίας μέχρι που να αποδειχθεί ότι η αρχική υπόθεση ήταν ένας λάθος. Τελικά τα μυθιστορήματα έχουν ανάγκη από μια παρεξήγηση.

Το χαστούκι-ΧΡΗΣΤΟΣ ΤΣΙΟΛΚΑΣ

 Ένα χαστούκι, μια τόσο αθώα παιδαγωγική αρχη, είναι αρκετό για να ξεδιπλωθεί μια ολόκληρη ιστορία που θα φωτίσει διαφορές ανθρώπων και πολιτισμών. Αξίζει να το διαβάσει κανείς για τις διαφορετικές αφηγηματικές προσεγγίσεις του ίδιου γεγονότος.

 Άγιος Ηρακλής - ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΑΛΛΙΦΑΤΙΔΗΣ

Ένα ιστορικό μυθιστόρημα που καταπιάνεται με τη ζωή του γνωστού ήρωα για να καταλάβουμε και την τραγικότητά του. Ηρακλής και Χριστός, ήρωας και άγιος. Μια ενδιαφέρουσα σχέση για προσωπικές προεκτάσεις.