ΟΥΙΛΙΑΜ ΦΩΚΝΕΡ- Καθώς ψυχορραγώ

Θηρεύοντας τον τύπο.....βιβλιοπαρουσίαση της Ντορας Mακρη

 

ΟΥΙΛΙΑΜ ΦΩΚΝΕΡ
Καθώς ψυχορραγώ
εκδ. Κέδρος, σελ. 302 

Το 2012 συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον θάνατο του Ουίλιαμ Φώκνερ, ο οποίος συγκαταλέγεται ανάμεσα στους τρεις πιο σημαντικούς Αμερικανούς συγγραφείς, πλάι στους Τουέιν και Πόε, ενώ η μυθοπλαστική του δεξιότητα και επίδραση στις επόμενες γενιές είναι ισοδύναμη με αυτήν του Τζέιμς Τζόις. Οπως συμβαίνει με τον Τζόις, τα κείμενα του Φώκνερ χαρακτηρίζονται σύνθετα και απαιτητικά, καθώς σ’ αυτά συνυπάρχουν λαϊκοί γλωσσικοί ιδιωματισμοί και γλαφυρή ρητορεία, πρωτοποριακή γραφή και παραδοσιακός τρόπος αφήγησης, χρονικές ανακολουθίες, πυκνή συντακτική δομή, φανταστικά τοπωνύμια και τοτεμικά σύμβολα, καθώς και πλήθος χαρακτήρων με συγγενικές σχέσεις και ίδια ονομασία.

Λαμβάνοντας υπόψη τη μεταφραστική δυσκολία που προκύπτει κατά την απόδοση στα ελληνικά τόσο απαιτητικών κειμένων, είναι ευτυχής η συγκυρία της επανέκδοσης της διάσημης νουβέλας «Καθώς ψυχορραγώ», στην κλασική μετάφραση του Μένη Κουμανταρέα.

Γραμμένο σε μόλις 6 βδομάδες το 1929, το μυθιστόρημα που ο ίδιος ο Φώκνερ θεωρούσε «το αριστούργημά» του, αφηγείται το οδοιπορικό μιας αγροτικής οικογένειας, που παλεύει με τα στοιχεία της φύσης και του ασυνείδητου, για να φτάσει από την επαρχία που διαμένει στη μεγάλη πόλη του Τζέφερσον, προκειμένου να ενταφιάσει τη νεκρή μητέρα στον οικογενειακό τάφο.

Πολλά εμπόδια 

Στη διάρκεια του ταξιδιού, οι Μπάντρεν (πατέρας, 4 γιοι και 1 κόρη) συναντούν πολλούς ανθρώπους και πολλά εμπόδια, που διαταράσσουν τη συγκρότηση και τις σχέσεις της οικογένειας. Απληστία, αθωότητα, απομάκρυνση από τις ρίζες, εισβολή του πολιτισμού στην επαρχία, φτώχεια, αντοχή και αξιοπρέπεια, όλα εμπλέκονται σ’ αυτό το «επικό, τραγικό και συνάμα γελοίο» ταξίδι. Ταυτόχρονα, εναλλάσσονται η νατουραλιστική γραφή με μοντερνιστικά μορφολογικά στοιχεία, το επικό με το λυρικό, και το λογικό με το άλογο.

Μέσα από τα 59 κεφάλαια που αφηγούνται 15 διαφορετικοί χαρακτήρες με μορφή εσωτερικού μονολόγου (η νεκρή μητέρα, τα 5 παιδιά, ο σύζυγος, οι γείτονες), ο Φώκνερ πετυχαίνει να φιλοτεχνήσει μια μνημειώδη τοιχογραφία του αμερικανικού Νότου.

Οταν ένας έμπειρος και καταξιωμένος συγγραφέας, όπως ο Μένης Κουμανταρέας, αναλαμβάνει τη μετάφραση ενός τόσο προκλητικά ιδιόρρυθμου έργου, το αποτέλεσμα δεν μπορεί παρά να είναι συναρπαστικό. Ο Κουμανταρέας σκύβει με αγάπη και σεβασμό στο κείμενο και πετυχαίνει να κρατήσει ζωντανή την υφολογική διαφορά ανάμεσα στις 15 αφηγηματικές φωνές. Τις «ηδονικές» δυσκολίες του κειμένου επισημαίνει πρώτος ο Κουμανταρέας στον πρόλογο της πρώτης έκδοσης (1970), κάνοντας τον αναγνώστη μέτοχο των προβλημάτων και των αποφάσεων που αναγκάστηκε να πάρει στη διάρκεια της μετάφρασης.

Ωστόσο, στην πρόσφατη επανακυκλοφορία της νουβέλας, το 2011, ο αναγνώστης θα περίμενε την επικαιροποίηση της έκδοσης του 1970, ίσως με ένα νέο πρόλογο από τον μεταφραστή, ίσως με μια εισαγωγή που θα παρουσίαζε νέες ερμηνευτικές προσεγγίσεις του κειμένου. Π.χ. ενώ έχει δοθεί έμφαση στην προφητική και ποιητική φωνή του γιου Νταρλ, καθώς αυτή πλησιάζει περισσότερο στις απόψεις του συγγραφέα, σύγχρονες προσεγγίσεις αναδεικνύουν τη φωνή της μητέρας ως σημαντική, εξετάζοντας τις σχέσεις των δύο φύλων, την αναγκαστική μητρότητα, τον αυτο-θυσιαστικό ρόλο της γυναίκας και την αμφισβήτηση της γλώσσας της πατριαρχικής κοινωνίας. Η υλικότητα του νεκρού σώματος της μητέρας –οσμή λόγω της σήψης και νεκρική ακαμψία– γεννά ερωτήματα σχετικά με την αντιμετώπιση του θανάτου και τα ταφικά έθιμα κάθε εποχής, καθώς και τις επιπτώσεις που έχουν στη ζωή και τον τρόπο που σκεπτόμαστε και ενεργούμε.

Εξάλλου, η φτώχεια που μαστίζει τον αμερικανικό Νότο, αναδεικνύει μια κοινωνία με έντονους ταξικούς διαχωρισμούς και όχι φυλετικούς, όπως παραδοσιακά αναπαρίσταται ο Νότος.

Είναι προφανές πως οι προκλήσεις της νεωτερικότητας και τα σύγχρονα διλήμματα βρίσκονται στο επίκεντρο του συνολικού έργου του Φώκνερ. Για το λόγο αυτόν, έχει επηρεάσει πλήθος συγγραφέων, ενώ το Χόλιγουντ έχει κατά καιρούς μεταφέρει έργα του στη μεγάλη οθόνη, παρόλο που γενικά θεωρούνται μη «κινηματογραφήσιμα». Αρκετά μυθιστορήματα και διηγήματα έχουν γίνει ταινίες στις δεκαετίες 1950 και 1960, ενώ ο ίδιος ο Φώκνερ είχε συνεργαστεί στη συγγραφή μερικών από τα σενάρια των ταινιών αυτών. Είναι γνωστή άλλωστε η πετυχημένη αλλά τραυματική σχέση του με το Χόλιγουντ.

Στο Χόλιγουντ 

Παρά την εμπορική και καλλιτεχνική επιτυχία έργων όπως «Ο μεγάλος ύπνος» (Τσάντλερ) και «Να έχεις και να μην έχεις» (Χέμινγουεϊ), ο Φώκνερ δεν ήταν παρά ένας «σεναριογράφος κατά παραγγελία», που αναγκαζόταν να υποτάσσει τη δημιουργική του φαντασία στις επιταγές του Χόλιγουντ. Σήμερα όμως, που η κινηματογραφική βιομηχανία δίνει περισσότερες ευκαιρίες, ακόμη και η πολυφωνική νουβέλα «Καθώς ψυχορραγώ» μεταφέρεται στη μεγάλη οθόνη σε σκηνοθεσία Τζέιμς Φράνκο, του ηθοποιού που έγινε ευρύτερα γνωστός από τις ταινίες του «Spider-Man» και του οποίου ο θαυμασμός για τον Φώκνερ έχει τις ρίζες του στην εποχή που ήταν φοιτητής αγγλικής φιλολογίας.

Κ. ΦΟΥΕΝΤΕΣ - Η θέληση και η τύχη

Θηρεύοντας τον τύπο.....βιβλιοπαρουσίαση της ΚΑΤΕΡΙΝΑΣ ΣΧΙΝΑ

ΚΑΡΛΟΣ ΦΟΥΕΝΤΕΣ
Η θέληση και η τύχη
Μετ.Μαργαρίτα Μπονάτσου
εκδ. Καστανιώτη, σελ. 487

Στοχασμός πάνω στην ιστορία, αναζωογονητική επίκληση αρχαίων μύθων, αποτύπωση του κοινωνικού χάους στο σύγχρονο Μεξικό - πάνω απ' όλα όμως ένας διάλογος με τους νεκρούς είναι το τελευταίο μυθιστόρημα του Κάρλος Φουέντες. Ο κεντρικός αφηγητής είναι ένα κομμένο κεφάλι: πελεκημένο από τη ματσέτα μιας ανελέητης συμμορίας, ασώματο αλλά λαλίστατο, ανήκει στον 27χρονο Χοσουέ Ναδάλ, συμβολίζει το πεπρωμένο όλων όσοι δολοφονούνται στο Μεξικό από τα καρτέλ των ναρκωτικών και τις διμοιρίες θανάτου και έχει αριθμό: είναι το χιλιοστό μέχρι στιγμής κομμένο κεφάλι σε μια χώρα βουτηγμένη στη διαφθορά και τη βία, μια χώρα με χίλια πρόσωπα όπου τίποτα δεν είναι αυτό που φαίνεται, το φανταστικό και το πραγματικό αλληλοπεριχωρούνται, το παρελθόν και το παρόν μπλέκονται αξεδιάλυτα, δίχως όμως το πρώτο να διδάσκει και δίχως το δεύτερο να υπόσχεται.

Σπειροειδής πλοκή

Είναι ένα βιβλίο με σπειροειδή πλοκή που απλώνεται ακανόνιστα και κουλουριάζεται περί τον εαυτό της μια παιγνιώδης αναθεώρηση της ιδέας ενός μυθιστορήματος που ανταγωνίζεται την ιστορία. «Η ηθική και λογοτεχνική ταυτότητα ενός μυθιστορήματος βρίσκεται στην ημιτελή μορφή του, στο γεγονός ότι παραμένει αέναα ανοιχτό», έχει πει κάποτε ο Φουέντες και αυτό ακριβώς είναι η θέληση και η τύχη: κωμωδία, σάτιρα, αλληγορία και ταυτόχρονα λαμπρός πολιτικός σχολιασμός, τούτο το βιβλίο, πολυφωνικό και πολυπλόκαμο, θέτει το αέναα εκκρεμές ζήτημα της θέλησης για δύναμη και δεν κλείνει, γιατί ένα τέτοιο ερώτημα δεν μπορεί ποτέ να απαντηθεί οριστικά.

Ο ήρωας αφηγείται μετά θάνατον την ιστορία του: τη φιλία του με έναν προικισμένο συμμαθητή του, τον Χερικό, τη θερμή τους συμμαχία, την κοινή ενηλικίωση, την αναπόφευκτη απομάκρυνσή τους, καθώς οι δυο τους θα ενσαρκώσουν διαφορετικές θέσεις κοινωνικής δράσης, υπηρετώντας όμως αμφότεροι τους δύο πόλους της εξουσίας στο Μεξικό, την πολιτική και την οικονομία. Γύρω από το ζεύγος των πρωταγωνιστών ο Φουέντες κινεί δεκάδες πρόσωπα πραγματικά και μυθικά, μερικά έως και αναγνωρίσιμα, και συνυφαίνει την καταιγιστική πλοκή με αναφορές στη Βίβλο, την αρχαία ελληνική μυθολογία, την επαναστατική προϊστορία του Μεξικού, τη δυτική φιλοσοφία (Αυγουστίνος, Σπινόζα, Νίτσε) και τον πολιτικό στοχασμό (Μακιαβέλι).

Αγωνία

Σαν μαύρο νήμα διαπερνάει το μυθιστόρημα η αγωνία του συγγραφέα για τη σύγχρονη εξαχρείωση και το άδηλο, όσο και απειλητικό μέλλον του Μεξικού. «Το μεγάλο δράμα του Μεξικού», λέει λίγο πριν από το τέλος ο Δον Αντόνιο Σανχινές, ο πανούργος πολιτικός μεσάζων και μέντορας των δύο φίλων, «είναι ότι το έγκλημα έχει αντικαταστήσει το κράτος. Το κράτος, ξεχαρβαλωμένο από τη δημοκρατία, παραχωρεί την εξουσία του στο έγκλημα, που βρίσκεται υπό την αιγίδα της δημοκρατίας».

Βακιρτζής Γεώργιος

Η Σχολή των Αθηνών Νο 2, 1974

Επισκέφθηκα τη γλυπτοθήκη στο Γουδί κι αυτό που μου έκανε τη μεγαλύτερη εντύπωση είναι ένας πίνακας του Βακιρτζή με τίτλο Η Σχολή των Αθηνών Νο 2. Η ειρωνεία και η ελεύθερη διασκευή, μια  σουρεαλιστική διαχρονικότητα. Και μόνο γι΄ αυτό άξιζε η επίσκεψη.

Και σαφώς το πρωτότυπο έργο του Ραφαήλ.

Βακιρτζής Γεώργιος (1923 Μυτιλήνη - 1988 Αθήνα)

Καλλιτέχνης ανθρωποκεντρικός, ο Βακιρτζής χρησιμοποιεί στοιχεία από την τέχνη της γιγαντοαφίσας, της λαϊκής ζωγραφικής αλλά και της εξπρεσιονιστικής γραφής, που συνδυάζει με φόντο μεγάλες κλασικές συνθέσεις του παρελθόντος, για να αποτυπώσει με ένα προσωπικό ύφος τους προβληματισμούς του σχετικά με τα ιστορικά και πολιτικά βιώματα της ελληνικής κοινωνίας.

 

 Μίλλυ από "Το ημερολόγιο της Άννας Φρανκ", 1959

 

 

 Η απελευθέρωση των Ελλήνων 1944-45, 1977

 

 

 Οδόφραγμα Νο 7, 1977

Δάφνη Γκίνες

Αυτό που με εντυπωσίασε από την έκθεση του Ντεγκά στο μουσείο Ηρακλειδών ήταν η φιληδονία και η φιλαρέσκεια που απέπνεαν οι γυναικείες φιγούρες.

Γράφει και Κική Δημουλά (από την ποιητική της συλλογή ΤΑ ΕΥΡΕΤΡΑ):

ΜΑΓΙΚΗ ΕΙΚΩΝ

Σαν κράνος αγνοούμενου

αιθεροβάμονα πολεμιστή

σ΄ ενέδρα μαύρου σύννεφου

κατρακυλισμένο

υπερυψούται του φωτός του

απόψε το φεγγάρι.

Όλα αυτά μου έφεραν στο μυαλό τη Δάφνη Γκίνες.

Μια γυναίκα εκκεντρική, μια γυναίκα που όλα γύρω της υπακούν στη μόδα

Η γυναικεία φιλαρέσκεια στο πρόσωπο και το κορμί της.

Μου άρεσαν!

• Το είδα κάπου γραμμένο και το μεταφέρω:

Τα όριά σου προσδιορίζονται

από το τι πιστεύεις 

ότι είναι κατορθωτό.

Άλλαξε την πεποίθηση

και θα εξαφανίσεις 

κάθε όριο.

• Και κάτι ωραίο και για τους γονείς:

«Ακου, Μαρία: δεν έχω ιδέα πώς να σε μεγαλώσω. Ούτε εγώ ούτε κανένας γονιός πρέπει να παίζει τον παντογνώστη και να ασκεί βίαιη εξουσία στα παιδιά του και ο λόγος του να είναι νόμος. Τέρμα. Λοιπόν, είσαι ν’ ανακαλύψουμε μαζί, να μάθουμε κι οι δυο μας από μόνοι μας χωρίς παιδοψυχολόγους, παιδαγωγούς κι άλλους τέτοιους, με μόνο οδηγό το σεβασμό, την κατανόηση, την αγάπη που νιώθουμε, είσαι να μάθουμε μαζί πώς μεγαλώνουν τα παιδιά; Οι άνθρωποι; Είσαι;».

Πλανόδιον τεύχ. 51

Επειδή δε θεωρώ το διήγημα σαν το φτωχό συγγενή του μυθιστορήματος, αλλά σαν ένα αυτόνομο λογοτεχνικό είδος, γι΄ αυτό και προτείνω το περιοδικό Πλανόδιον, τεύχος 51.

 

Επετειακό τεύχος των 25 χρόνων του περιοδικού που περιλαμβάνει  μικρά διηγήματα Ελλήνων συγγραφέων. Ο εκδότης Γιάννης Πατίλης εισάγει στο αφιέρωμα μ’ ένα κείμενο για το σύγχρονο διήγημα και τις ρίζες του.Τὸ πα­ρὸν τεῦ­χος πε­ρι­έ­χει 48 μι­κρὰ δι­η­γή­μα­τα, 19 ἀ­πὸ τὰ ὁ­ποῖ­α ἐ­πε­λέ­γη­σαν ἀ­πὸ τὸν Γιά­ννη Πα­τί­λη, τὴν Ἡ­ρὼ Νι­κο­πού­λου καὶ τὸν Βα­σί­λη Μα­νου­σά­κη, ἀ­πὸ ἕ­ναν εὐ­ρύ­τε­ρο κύ­κλο 381 δι­η­γη­μά­των νέ­ων καὶ ἀ­γνώ­στων ὡς ἐ­πὶ τὸ πλεῖ­στον συγ­γρα­φέ­ων ποὺ ὑ­πε­βλή­θη­σαν πρὸς κρί­ση στὸ πε­ρι­ο­δι­κό. Τὴν πα­ρου­σί­α­ση τοῦ ἀ­φι­ε­ρώ­μα­τος προ­λο­γί­ζει ὁ Γιά­ννης Πα­τί­λης μὲ τὸ κεί­με­νό του «Ἱ­στο­ρί­ες Μπον­ζά­ι. Σκέ­ψεις γιὰ τὸ σύγ­χρο­νο δι­ή­γη­μα καὶ τὶς ρί­ζες του», στὸ ὁ­ποῖ­ο δι­ε­ρευ­νᾶ­ται ἡ σχέ­ση τοῦ σύγ­χρο­νου σύν­το­μου δι­η­γή­μα­τος μὲ τὸν με­γά­λο ἀ­με­ρι­κα­νὸ πε­ζο­γρά­φο τοῦ 19ου αἰ­ώ­να Ἔν­τγκαρ Ἄλ­λαν Πό­ε καὶ ἐ­πι­χει­ρεῖ­ται ἡ κα­τα­νό­η­ση αὐ­τοῦ τοῦ λο­γο­τε­χνι­κοῦ ὑ­πο­εί­δους στὸ εὐ­ρύ­τε­ρο πλά­ι­σιο τῆς νε­ω­τε­ρι­κό­τη­τας ἀλ­λὰ καὶ τῆς σύγ­χρο­νης παγ­κο­σμι­ο­ποί­η­σης καὶ τοῦ και­νο­φα­νοῦς δι­α­δι­κτύ­ου.

Συγγραφείς του ενός βιβλίου

Είναι πολύ πιθανότερο ένας ποιητής να γίνει γνωστός και αναγνωρίσιμος σε νεαρή ηλικία παρά ένας μυθιστοριογράφος. Η ποίηση απαιτεί κυρίως ταλέντο, το μυθιστόρημα κυρίως μεθοδικότητα και ωρίμανση. Γι΄αυτό εξάλλου και το βραβείο νόμπελ απονέμεται για το σύνολο της συγγραφικής δραστηριότητας κάποιου. Παρόλα αυτά δεν λείπουν και περιπτώσεις συγγραφέων που μας έμειναν για ένα έργο τους, πιθανόν το πρώτο τους, που επισκίασε τα μεταγενέστερά τους.

Ο Τζόζεφ Χέλερ για το  μυθιστόρημα «Κατς 22»,

Ο  Κώστας Ταχτσής για το «Τρίτο Στεφάνι», 

Ο Αρης Αλεξάνδρου για  το «Κιβώτιο».

«Μερικές φορές», είπε ο Τζέιμς Μίλερ, «ένα βιβλίο σε γράφει αυτό αντί να το γράφεις εσύ. Κάτι σαν ευτυχής συγκυρία, ιδανικό εσωτερικό timing που ενδεχομένως να μην επαναληφθεί».